در دیدهبان امروز بررسی کردیم؛
جنوب؛ خطه «غم و رقص» یا مأمن حماسهها؟
این واکنشها، در ظاهر، نشانهای از همدلی و همراهی با مردم جنوباند و از این منظر، محل ایراد نیستند. اما در پس این روایتها، معنایی نهفته است که این روزها واکنش بسیاری از جامعهشناسان و کنشگران اجتماعی را برانگیخته؛ روایتی که هویت، سرگذشت و اصالت جنوب را نادیده میگیرد. آیا در این روایت، سرزمینی که در سالهای سخت جنگ جهانی تن به استعمار انگلیس نداد را میبینیم؟ جنوبی که در مقابل ارتش بعثی با دست خالی از خود دفاع کرد را چطور؟
نمیتوان از جنوب گفت و برای مردم مظلوم و از جانگذشتهاش اشک همدردی ریخت، اما تاریخ این سرزمین را که بخش مهمی از هویت امروز مردمانش را شکل داده، به حاشیه راند. جنوب تنها جغرافیای رنج یا مقصدی برای سفرهای گردشگری نیست. این خطه، از رئیسعلی دلواری تا محمد جهانآرا، همواره یکی از مهمترین کانونهای مبارزه با استعمار و اشغال بوده و بخش مهمی از حافظه تاریخی ایران را در خود جای داده است.
فضایی که این روزها در شبکههای اجتماعی، بهویژه اینستاگرام، شکل گرفته، تصویری متفاوت و تکبعدی از جنوب ارائه میدهد؛ تصویری که جنوب را از حماسه به غم تقلیل میدهد و آن را بیش از هر چیز با اندوه، رقص و زیباییهای طبیعیاش معرفی میکند. در چنین روایتی، سهم تاریخ و مقاومت کمرنگ میشود و نامهایی چون دریادار غلامعلی بایندر، که بخشی از این حافظه تاریخیاند، جایی در قاب روایتهای پیدا نمیکنند.
مسئله، نفی همدردی یا مخالفت با بازنشر زیباییهای جنوب نیست؛ مسئله، کامل نبودن این تصویر است. وقتی جنوب تنها از دریچه احساسات یا جاذبههای طبیعی روایت شود، بخش مهمی از هویت تاریخی و فرهنگی آن از نظر دور میماند؛ هویتی که در بزنگاههای مهم تاریخ ایران شکل گرفته و امروز نیز بخشی از اصالت این سرزمین به شمار میرود.
شاید برای پرهیز از چنین نگاهی، بهتر باشد در کنار جملههای شاعرانه و احساسبرانگیز، نیمنگاهی هم به این وجه از جنوب داشته باشیم؛ به تاریخی که مردم این خطه با آن شناخته میشوند. جنوب را میتوان فراتر از زیبایی صرف و فراتر از روایت اندوه دید؛ همانگونه که هست، با همه وجوه هویتی و تاریخیاش.
در این بسته فیلم از سری بسته فیلمهای «دیدهبان»، سراغ مستندهایی رفتهایم که این سرزمین را آنگونه که باید بازنمایی میکنند. آثاری همچون:
مرزداران
گلوله و نوار
کلاه سبزها
مرزداران
عروس خفته
مرد دلواری
برپاخیز(نماهنگ)
جزیره خارک
اشغال جزایر
این آثار و دیگر آثار سینمای مستند را میتوانید در وبسایت عماریار به نشانی https://ammaryar.ir/ به طور کامل مشاهده کنید